Khác với mọi khi, sáng hôm nay Bà chuẩn bị đi chợ rất sớm. Nói là rất sớm, nhưng cũng đã gần chín giờ, thay vì mỗi ngày Bà ta có thói quen đi chợ khi mặt trời lên hẳn trên cao và các gian hàng trong siêu thị phải sắp đặt đâu vào đó, xét ra cũng đã gần đến trưa. Không biết Bà muốn mua cái gì, nhưng một vài người quen đi chợ thấy Bà cứ đi tới lui suốt vòng ngoài của siêu thị, rồi đứng lại, ngắm nhìn nơi khu vực đặt những chậu bông hoa đẹp bày bán. Nhìn ngó, rồi đi ra vào, như chưa có cái gì vừa ý để bà quyết định mua cả, mỏi chân thì Bà đến ghế ngồi. Nói đến hoa ở xứ lạnh thì quá tuyệt, khó có thể diễn tả hết cảm nhận những gì thiên nhiên ban tặng, nhất là vào mùa hè khi thời tiết có nhiệt độ ấm, ôn hòa, bông hoa màu nào thì ra màu đó, không pha lẫn tạp sắc, hoại sắc, nhiều lúc thoạt nhìn khó phân biệt đâu là hoa giả, là thật.

***

Ô hay! Bà vẫn đang chờ xem cô gái chăm sóc gian hàng hoa quả có còn mang những giỏ hoa đẹp ra nữa hay không. Cô ta đi tới lui, tưới nước, sửa cây này tỉa nhánh kia, chuyển chỗ chậu nọ, sắp đặt, nhặt lá vàng, vuốt ve những nhánh hoa yếu ớt, nâng đỡ những cành lá bị lấn áp, đè bẹp, để có được một vườn hoa chậu xinh đẹp, bắt mắt khách hàng, và những người yêu quý hoa. Theo kinh nghiệm của Bà, những chậu, lẵng hoa đẹp thường thì họ đem ra rất muộn, muốn mua hoa đẹp phải biết chờ đợi và kiên nhẫn ngắm nhìn, cẩn thận, lựa chọn mới có được, chút kinh nghiệm thế thôi chứ bà chẳng có hiểu đôi mắt thẩm mỹ là thế nào, hay năng khiếu nghệ thuật gì gì cả.

***

Bà mua hoa để đi tảo mộ. Một thói quen và tập tục của người Việt Nam, nhất là người Việt gốc Hoa, mặc dầu bà hiện nay không còn sống ở quê nhà nữa, nhưng đến đâu thì phải nhập gia tùy tục, thói quen tìm cái gì đó trông giống như mình là thói quen muôn thuở của con người, như họ đang tìm lại một quá khứ xa xôi nào đó, rơi đọng trong kí ức và sâu lắng trong chiều sâu tâm khảm. Ở quê nhà ngày tảo mộ thường là cuối năm, hoặc vào tháng thanh minh, rơi trong những ngày tháng ba hoặc tháng hai âm lịch, không nhất định ngày nào, khi khí trời còn ấm áp tiết xuân. Trong những ngày, mọi người rủ nhau đi tảo mộ của Ông Bà nhiều thế hệ, cha mẹ và những người thân đã quá vãng, coi như là một cử chỉ chăm sóc ngôi nhà của người thân, một ý nghĩa sâu xa nữa là sự biết ơn và tỏ lòng thương yêu trân quý, một ý nghĩa khác là một sự tiếp nối của quá khứ và hiện tại.

Phương Tây có ngày tảo mộ nhưng rơi vào tháng 11 mỗi năm. Mọi người đều tranh thủ dành ngày nghỉ để đi tảo mộ, phần lớn là những người đứng tuổi về hưu. Hình như người già họ sống thiên về quá khứ nhiều hơn, tâm trí của họ nhớ những chuyện đã qua nhanh hơn, là những gì sẽ thấy và đang thấy, thế mới biết người lớn tuổi họ nói về quá khứ hay hơn là hiện tại. Nếu có người trẻ tuổi đi cùng thì đó cũng chỉ là cử chỉ nối tiếp, ban ân huệ do sự nhờ vả của người khác, chứ không phải tâm niệm hiếu thảo đến ông bà cha mẹ. Người phương Tây họ đi tảo mộ không phải ồn ào như mình, nghĩa trang đối với họ cũng là nơi chốn thiêng liêng, để cầu nguyện, là nơi cần phải gìn giữ và bảo quản, sạch đẹp. Nói đến đây, tưởng nhớ lại nghĩa trang của chúng ta thật là một nơi chốn hỗn tạp, là nơi xả rác đúng nghĩa, mặc dầu ai cũng muốn ngôi nhà của người thân mình nằm đó luôn sạch đẹp, nhưng họ không thắng nổi bản tính cẩu thả, thiếu cẩn trọng và hiểu rằng đó cũng là nơi chốn cần phải tôn nghiêm.

***

Bó hoa, hộp đèn cầy, và một thỏi Chocolate, vài quả táo, lê cầm trên tay, Bà lặng lẽ đặt trước phần mộ của người thân, và im lặng. Thay vì Bà phải nhổ cỏ, vun đất, và lượm rác như một thói quen đã làm từ lâu, nơi đây bà không cần làm gì thêm, vì nó đã quá sạch, công việc đó dành cho những người phụ trách, trông coi nghĩa trang. Bà cũng tò mò xem, những người đi tảo mộ họ có làm gì không, để làm theo, vì trong tâm trí của bà hình như còn thiếu cái gì đó thật là quan trọng. Sự tĩnh lặng của không gian nghĩa trang, sự kính cẩn đến mức im lặng của người đi tảo mộ đã làm cho mọi ký ức của bà dừng lại, không cho phép bà suy nghĩ miên man.

Hình bóng người nằm dưới lòng đất sâu đã gần mười năm rồi, bắt đầu hiện hữu trong ký ức. Mặc dầu, bà vẫn thường xuyên đến thăm và đốt hương chứ không phải chỉ đến ngày tảo mộ. Nhưng hôm nay khác biệt lạ thường. Nỗi đau của bà được tăng lên, tăng lên với bao nhiêu tâm niệm khác của tất cả mọi người cùng đến đây, hội tụ lại. Những ngày kia, là những ngày đi đến theo thói quen và đến vì thương nhớ con, còn hôm nay là một lễ hội. Có thể nói không gian của lễ hội, đã làm cho ký ức của bà trở về từ muôn kiếp. Hình bóng người con trai út cứ diễn ra, nào nụ cười, tiếng nói, những lúc vui đùa, những ngày bệnh tật, hầu hết sở thích và tính nết của con bà được hiện hữu mồn một trong ký ức. Từ ngày dắt nó trên tay, lăn lộn qua xứ người, chăm sóc nó mỗi ngày hai bữa, để nó đến trường, trông dõi theo nó khi nó xách cặp ra khỏi nhà. Thế mà, bây giờ, bao nhiêu ước mơ, bao nhiêu hy vọng dành cho nó, đều chôn nhau dưới nấm mồ lạnh buốt này, thì có nỗi đau nào đau hơn nữa không.

Sự yên tĩnh lặng lẽ của nghĩa trang, cộng với sự im lặng của tâm trí và nỗi đau, nó trở nên khúc khuỷu, và biến thành những giọt nước mắt trôi lăn trên gò má của bà. Những giọt nước mắt của người Mẹ, khóc con cũng da diết và buồn thảm làm sao, nó nặng hơn và tức tưởi hơn những tiếng khóc của trẻ thơ than khóc khi buồn xa vắng Mẹ. Đôi tay gầy guộc, khi bà lần tìm chiếc khăn nhỏ trong túi áo để che dấu nỗi xót xa của mình mà khó có thể chia sẻ cùng ai. Ai có thể hiểu và đồng cảm nỗi đau này, và nhất là có ai hiểu được tình thương của Mẹ dành cho con.

***

Mỗi khi chùa có lễ vào ngày chủ nhật, Bà là người thường xuyên đến trễ, ban đầu mọi người còn thắc mắc, về sau thì ai cũng biết, Bà phải đi thắp nhang cho con Bà, sợ nó nằm một mình lạnh lẽo, do đó chuyện Bà đi đến chùa trễ hoài là chuyện bình thường. Câu chuyện mà Bà có thể kể thường xuyên với mọi người không gì khác, chỉ xung quanh chuyện đứa con đã chết của Bà. Mới đầu thì mọi người còn hỏi han, chia sẻ, về sau ai cũng im lặng, vì không ai muốn khơi lại nỗi đau của Bà. Thế mới biết Bà thương con đến chừng nào, và tình mẹ bao la thế giới hạn hẹp khó có thể diễn tả hết nỗi.

Bà đau khổ lắm, nghe đâu thời gian con bà mới mất, bà như người điên dại, khóc cười khó hiểu. Ai an ủi vỗ về cũng khó làm cho tâm trí của Bà nguôi ngoai. Nhớ có lần, một vị Thầy chủ giảng cho buổi lễ Vu lan, Thầy giảng pháp ca ngợi về tình cha nghĩa mẹ, nhắc nhở mọi người tưởng nhớ đến ân đức sâu dày của hai đấng sanh thành, và nghĩa hiếu của người con. Bỗng nhiên bà òa khóc, Thầy tưởng đâu bà nhớ đến Cha mẹ, hỏi thăm mới biết rằng Bà còn cha mẹ ở quê nhà. Bà chỉ nhớ con!

Nhân đó, Thầy kể cho Bà nghe về câu chuyện trong quá khứ, có một người Mẹ như thế vào thời đức Phật còn tại thế: “Người Mẹ đó cũng điên dại khi đứa con của Bà không may qua đời, khóc than luôn ngày lẫn đêm. Đức Phật dùng phương tiện thiện xảo, khuyến dụ Bà đi tìm một ngôi nhà nào mà không có người chết, xin cho Ngài một nấm đất, rồi mang về, để Ngài làm phép cho con Bà sống dậy. Bà liền nghe theo đi tìm khắp nơi, không có nhà nào lại không có người chết. Nhân đó, đức Phật nói cho Bà nghe về sanh lão bệnh tử, đó là những sự thật của cuộc đời, con người không ai tránh khỏi điều này, vô thường sống chết, còn mất là sự thật đau khổ, người đã mất thì không thể than khóc mãi mà người đó sống lại được, hãy nên làm một việc gì đó để người chết có được ích lợi và thanh thản hóa kiếp”. Câu chuyện Thầy kể xong, bà nghe rồi im lặng, hết khóc, nhưng không biết bà nghĩ ra được điều gì.

***

Sau buổi giảng, mọi người trở về nhà kết thúc một ngày tu học tại chùa, tâm thái được thấm nhuần an lạc, đạo lý tình người dạt dào được soi sáng tâm can. Riêng bà, đoạn đường phía trước đi về thật là mênh mông và cô đơn quá, cái lạnh của mùa tuyết đông càng lạnh hơn khi ngôi nhà vắng tênh, không có tiếng nói cười của những người con khi cha mẹ ở tuổi xế chiều. Mới biết rằng người già họ có cần gì đâu, mong muốn gì cao siêu nữa. Chỉ mong rằng trái tim được sưởi ấm bởi lòng hiếu thảo và nhớ nghĩ về cha mẹ của những người con.

Con đường mòn đi ngang qua cánh rừng yên tĩnh, mùa thu lá vẫn rơi, đông đến cây yên giấc, hè sang trăm hoa đua nở, ngôi nhà nguyện im lìm trong một góc nhỏ ven rừng luôn mong chờ những tâm hồn đang cần sưởi ấm, bảng chỉ dẫn đường đến nghĩa trang vẫn là lối đi nẻo về thường ngày của bà, nếu không đến thì sự thiếu thốn và trống vắng tràn ngập trong trái tim người Mẹ. Nỗi thiếu vắng khi mất con, đến khi nào được phủ lấp, mặc dầu lễ hội đã đi qua, mới biết rằng: “Mẹ già hơn trăm tuổi vẫn thương con tám mươi. Ân ái có đoạn chăng, chỉ hơi thở cuối cùng”.