Một mùa xuân nữa lại về, chúng ta suy ngẫm một chút về bài kệ “Cáo Tật Thị Chúng” của ngài Mãn Giác Thiền Sư.

Với hai câu đầu:

Xuân khứ bách hoa lạc

Xuân đáo bách hoa khai.

(Xuân đi trăm hoa rụng

Xuân đến trăm hoa cười.)

Đọc kỹ chúng ta sẽ nhận ra sự khác biệt trong những cách nói bình thường là sự huy hoàng rồi đến sự tan tác, chia lìa. Đây là một ý định khác, đó là một thông điệp ngài muốn gởi đến cho tất cả chúng ta phải biết sống bình thản trước sự thành bại, thịnh suy của cuộc đời.

Và trở lại với cuộc sống hiện thực, ngài nói rằng:

“Sự trục nhãn tiền quá

Lão tùng đầu thượng lai.”

    (Trước mắt việc đi mãi

Trên đầu già đến rồi.)

Sự việc trên đời cứ trôi qua theo quy luật của vũ trụ. Đa số chúng ta bị sống cuốn hút vào quy luật đó, khi chạy theo cuộc sống làm chúng ta hoa mắt, bị chi phối bởi ngoại cảnh, cuốn hút vào huyễn mộng của cuộc đời mà ta không hề hay biết, quên mất chính mình. Vì rằng có mấy ai làm chủ được bản thân. Nhìn thấy vậy nên Ngài nói: “Lão tùng đầu thượng lai” để rồi khi nhìn lại ta thấy rằng tóc đã điểm bạc. Ta hãy mau chấm dứt cuộc rong chơi chạy theo phù du, ngoại cảnh bên ngoài, hãy trở về lo cho tự thân của mình. Nuôi dưỡng thân tâm bằng những bài thuốc quý giá, từ bi, trí tuệ và sự tu tập. Vì Cổ đức có dạy:

“Mạc đãi lão lai phương học Đạo

Cô phần ta thị thiếu niên nhân”.

(Chớ đợi tuổi già mới học Đạo

Mồ hoang lắm kẻ tuổi thanh xuân.)

Mà khi về già thì không còn tâm trí cho minh mẫn, tinh thần suy nhược, thì làm sao ta có thể đạt được mục đích với tinh thần như vậy. Dù khi ấy có cố gắng thì cũng “lực bất tòng tâm”.

Với tâm niệm từ bi độ lượng, thấy chúng sanh chịu nhiều đau khổ, ngài đã hiến dâng trọn đời cho hạnh phúc của muôn người đến phút cuối cùng. Ngài vẫn thiết tha khuyên nhủ mọi người hãy tìm về quê hương tươi đẹp của mình, hãy quay về bến giác với bản lai diện mục của chúng ta.

Nhưng đó cũng chỉ là những câu diễn tả bằng phương diện tục đế cho đến hai câu cuối ngài mới thể hiện ngôn ngữ của ý niệm. Vì vậy mà chúng ta khó có thể cảm nhận được:

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận.

Đình tiền tạc dạ nhất chi mai”.

(Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết

Đêm qua sân trước một cành mai.)

Đọc xong hai câu cuối rất nhiều tác giả đã cảm thấy bỡ ngỡ, sững sốt, vì đó là một quan điểm rất khác thường, cao siêu. Với một nhận thức bình thường thì chúng ta không thể nào chấp nhận và hiểu được vì mùa xuân đã qua mà mai vẫn nở. Nhưng với người có chút kiến thức Phật pháp họ sẽ cảm nhận được phần nào đó ý nghĩa của nó.

Hai câu cuối ngài đã mượn ngôn ngữ nhưng ngài đã thể hiện một cách vượt qua phạm trù của ngôn ngữ, và ý niệm là trạng thái của một vị giác ngộ, đã sống trong sự giải thoát, hạnh phúc, không còn phải phụ thuộc vào không gian, thời gian một mùa xuân bất diệt. Với cành mai tinh thần, cành mai của sự tự tại trong tâm hồn. Chứ không phải cành mai tạm bợ sống bên ngoài. Đó chính là trạng thái của bậc giác ngộ. Khi nào chúng ta đạt tới thì mới cảm nhận được một cách tinh tường về sự hạnh phúc này. Trong sự đổi thay của vũ trụ: thành - trụ - hoại - không, thì vẫn có cái thường hằng bất diệt đó là bản lai diện mục của mỗi chúng sanh.

Hai câu thơ cuối ngài muốn nhắc nhở chúng ta rằng: Đừng lo nghĩ trước ngoại cảnh “hoa rơi, lá rụng” mà chúng ta hãy kiểm soát thân tâm, hành động việc làm của mình để đem lại hạnh phúc an vui cho người khác. Có như thế chúng ta sẽ tìm đến mùa xuân thường hằng bất diệt của cõi lòng.

Qua bài kệ của ngài đã cho chúng ta sáng thêm về tinh thần của bậc chứng ngộ. Ngài đã chỉ dẫn thôi thúc độc giả chúng ta hãy tìm đến sự bình yên, an lạc và hạnh phúc, không bị vướng bận bởi sự đổi thay của thế gian bên ngoài mà hãy an trú vào “thân tâm thường trú, thể tánh tịnh minh” để tìm hạnh phúc chân thường cho cuộc sống.