Ánh chiều về, khi những hạt nắng hắt nhẹ về phía chân trời tây, những áng mây cuộn tròn trôi bồng bềnh lơ lửng trên không trung cũng dần tan biến và hòa quyện vào không gian vô tận. Làn gió thổi nhẹ hiu hiu, những cánh én đang bay về trong vội vã, trông ra xa, bắt gặp những đợt sóng nhấp nhô dạt dào trên biển cả.

Đứng trên ngọn đồi Kỳ Viên, tuy không cao lắm nhưng cũng đủ để ngắm nhìn và cảm nhận vẻ đẹp phổ quát của thành phố biển Nha Trang nầy.

Nhìn ra xa, tôi chợt bắt gặp một cái gì đó quen thuộc nhưng cũng rất xa lạ. Ánh mắt tôi dõi theo nhịp đập của thành phố trong khung cảnh chiều tà. Nó khơi dậy trong tôi nét đẹp của cuộc sống và những điều đầy bí ẩn làm tôi suy nghĩ bâng quơ! Thế giới thật muôn màu sắc, chúng ta là những họa sĩ đã vẽ nên sắc màu ấy cho cuộc sống.

Trong cuộc sống, nhận thức hay nhãn thức là điều vô cùng quan trọng. Nó tạo nên thiên đường hay địa ngục tùy theo cách nhìn mỗi người.

“Thuyền ai đậu bến sông trăng đó

Có chở trăng về kịp tối nay”

(Hàn Mặc Tử)

Ta bắt gặp cái nhìn trong tâm trạng ngóng trông, cô đơn, sầu thảm.

“Ôm mối tình câm gởi trong sóng dịu dàng

Sóng ngây ngơ trước tâm tình biển lớn.”

Lại là tâm trạng của kẻ si tình, chờ đợi trong đau khổ vô vọng.

Và cái nhìn của những nhà hiền triết thì khác, Nguyễn Du đã viết những dòng thơ đầy ngậm ngùi:

“Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.”

Hoàn toàn khác với cách nghĩ thông thường, những bậc thiền sư lại nhìn đời với sự thông tuệ đầy sáng suốt rằng:

Thân như bóng chớp chiều tà

Cỏ xuân tươi tốt thu qua rụng rời

Sá chi suy thạnh việc đời

Thịnh suy như hạt sương rơi đầu cành.

Hay lối nhìn lạc quan, tự tại của Phật Hoàng Trần Nhân Tông:

“Sống đời vui đạo hãy tùy duyên

Đói ăn, khát uống, mệt ngủ liền.”

Khi ta nói đến cái nhìn tức là nói đến cái thấy và nội dung của cái thấy. Mỗi người đều có nhìn đời bằng một cách riêng và chuyên chở nội dung khác nhau, tùy theo khả năng, trình độ… của người nhìn như thế nào.

Vấn đề nhìn không đơn thuần là một quá trình vật lý và tâm lý nối tiếp nhau. Trong đó luôn kèm theo những tâm trạng: Mừng, giận, buồn, vui…

Thông thường, mọi người đều có một cái nhìn đóng khung bởi các yếu tố tâm lý, kiến thức, tập quán, thành kiến… gây ra. Vì vậy, con người luôn đau khổ hay hạnh phúc là do cách nhìn. Đôi mắt chính là cửa sổ tâm hồn, hiện lên chân dung, tính cách mỗi người.

Xưa, họa sĩ tài ba Cố Khải Chi sống đời Đông Tấn (345 - 407) đương thời mọi người tôn xưng là Tam Tuyệt. Trong tranh của ông bao giờ cũng dồn hết tâm lực vào đôi mắt. Tác phẩm của ông đôi lúc có những bức chân dung đã vẽ xong, nhưng mãi vài ba năm sau mới hoàn thành cặp mắt.

Ông nói rằng đôi mắt thật khó diễn đạt, mà chỉ có nó mới vẻ lên toàn bộ tâm địa và bản chất con người.

Cái nhìn, cách nhìn chính là nghệ thuật sống cần phải học hỏi và tôi luyện. Để có một cái nhìn trong sáng cần phải biết lựa chọn đối tượng để thu nạp vào trong tâm thức của mình, kết quả đó là một quá trình học hỏi và tôi luyện chánh kiến. Đức Phật đã cho chúng ta một cái nhìn hoàn toàn mới lạ, nhằm chuyển đổi tư tưởng nhận thức của con người vốn xưa nay bị đóng khung, bó buộc. Ngược lại, chính là cái nhìn giải thoát, giải thoát tri kiến.

Con người xưa nay luôn tự ràng buộc mình trong suy nghĩ hữu ngã, cho rằng tất cả vạn hữu đều có tự ngã, rồi chấp nhặt, và từ đó dấy khởi lên tham lam, sân hận, si mê, kiêu căng… Vì vậy, Đức Phật đã chỉ cho ta cái nhìn duyên khởi, vô ngã nhằm dập tắt những lối nhìn cố hữu. Hết thảy các pháp đều do duyên sinh nên nó không có tự ngã dẫn đến vô thường và hoại diệt. Nó chỉ tồn tại như bọt nước, ảo ảnh. Nhìn như vậy, ta xa lìa mọi sầu, bi, khổ, não.

Hãy luôn thực tập, học hỏi, tôi luyện cái nhìn của mình hằng ngày để có trí tuệ sáng suốt, minh mẫn.

Trong kinh Pháp Hoa, Phẩm Phổ Môn có dạy:

“Bi quán thanh tịnh quán

Thường nguyện thường chiêm ngưỡng

Vô cấu thanh tịnh quang

Huệ nhựt phá chư ám

Năng diệt tai phong hỏa

Phổ minh chiếu thế gian

Bi thế giới lôi chấn

Từ ý diệu đại vân

Chú cam lồ pháp vũ

Diệt trừ phiền não diệm.”

Hãy nhìn sự vật bằng cái nhìn trong sáng, hãy nhìn bằng lòng từ bi. Chính cái nhìn từ bi và trí tuệ ấy như mặt trời phá tan hắc ám, tiêu tan mọi khổ ách.

Đức Phật còn cho ta cái nhìn về sự thật của bốn chân lý (Tứ Thánh Đế).

- Các hiện hữu vốn vô thường, không thật và dẫn đến con người đau khổ.

- Nguyên nhân của khổ đau bởi lòng tham ái mọi hiện hữu và vô hữu.

- Lòng tham ái được dập tắt thì khổ đau hết, Niết Bàn xuất hiện.

- Phương pháp để đập tắt khổ đau là thực tập quán niệm 37 phẩm trợ đạo: Tứ Niệm Xứ, Tứ Chánh Cần, Tứ Như Ý Túc, Ngũ Căn, Ngũ Lực, Thất Bồ Đề Phần, Bát Chánh Đạo.

Từ việc thực tập quán niệm như vậy, sẽ cho ta một cái nhìn như thật, an lạc. Khi chúng ta nhận rõ thực tại bằng cách nhìn lạc quan thì dù ta sống trong hoàn cảnh nào, địa vị như thế nào trong xã hội, mình vẫn cảm thấy thoải mái, vui vẻ.

Khổ đau hay hạnh phúc không phải trong tay một đấng quyền năng nào, cũng không phải ngoại cảnh chi phối mà trong chính cái nhìn của mỗi chúng ta.

Cơn gió rít qua nhành cây, âm thanh của chú chim cú bắt đầu vang vọng. Lúc này bóng đêm đã dần ngự trị bao trùm ngọn đồi nhỏ bé nầy. Ánh đèn thành phố cũng bắt đầu rực lên với đủ màu sắc lung linh. Trong tôi lúc nầy dâng lên cảm xúc xao xuyến và muốn hét to lên cho mọi người biết rằng: Ôi! Cuộc đời nầy thật tươi đẹp biết bao!