Làm thơ, nhất là thơ Đường, quả thật là một thú vui tao nhã. Đặc biệt làm thơ mà hướng về sinh hoạt tâm linh. Biết hướng thượng, hướng thiện và phảng phất hương Thiền kỳ diệu, nhẹ nhàng, thì là một niềm vui, thú vui đặc biệt. Người thơ như đi vào cõi vô biên tĩnh mịch, trầm lắng, mà ở đó như là một thế giới của yêu thương cao khiết.

 Hình ảnh của một lão ngư dân neo thuyền bên sông vắng, giữa đêm khuya bên ngọn đèn dầu hiu hắt (ngư hỏa). nhìn trăng khuya sắp tàn mà tức cảnh làm thơ:

Nguyệt lạc, ô đề sương mãn thiên.

Giang phong ngư hỏa đổ sầu miên.

月洛嗚啼霜滿天

江楓漁火睹愁眠

Tạm dịch:

Trăng lặng, chim kêu trời đầy sương

Thuyền neo đèn nhạt giấc lươn ươn.

Đặt được hai câu như thế, lão ngư ông vẫn không làm thêm được câu nào nữa. Loay hoay tìm từ, tìm ý mãi vẫn không ra, gật gù ngủ thiếp đi lúc nào không biết.

Trong lúc đó Sư Cụ trên chùa Hàn Sơn ở ngoại thành Cô Tô thức dậy để hành thiền. Trời êm cảnh tĩnh. Nhìn vầng trăng khuyết thượng tuần, mờ mờ, ảo ảo trong mây sắp ngã về Tây. Một cảnh khá trầm lắng, nên thơ. Sư Cụ cũng tức cảnh làm thơ:

Sơ tam, sơ tứ nguyệt mông lung.

Bán tự ngân câu, bán tự cung.

初三初四月朦朧

半似銀鉤半似弓

Tạm dịch:

Ngày ba, ngày bốn trăng lờ mờ.

Nửa tợ hiêm vàng, nửa tợ cung.

Làm xong hai câu thơ trên, Sư Cụ cũng loay hoay mãi vẫn chưa đặt thêm được các câu tiếp. Sư Cụ vừa nhắp trà, vừa đọc đi, đọc lại hai câu trên để tìm ý, từ làm tiếp. Chú tiểu thức dậy đi thỉnh chuông khuya, ngang phòng Sư Cụ nghe được, chú tiểu ứng khẩu đọc:

Nhất phiến ngọc hồ phân lưỡng đoạn.

Bán trầm thủy để bán huyền không.

一片玉胡分兩斷

半沈水底半玄空

Tạm dịch:

Một mảnh trăng đà chia hai vậy

Nửa chìm dưới nước nửa trên không.

Sư Cụ khen hay, gọi chú tiểu vào thưởng một chung trà nóng. Chú tiểu tạ ơn Sư Cụ, bái lễ ra thỉnh chuông khuya.

Lão ngư làm được hai câu thơ trên thì tịt ý, tịt từ nằm ngủ mơ mơ, màng màng đến khi nghe tiếng đại hồng chuông trên chùa Hàn Sơn vọng xuống. Ông ta bừng dậy và hớn hở viết:

Cô Tô thành ngoại Hàn Sơn Tự

Bán dạ chung thanh đáo khách thuyền.

估穌城外寒山寺

半夜鐘聲到客船

Tạm dịch:

Văng vẳng ngoại thành Hàn Sơn Tự

Nửa đêm chuông thức khách thuyền vương.

Thế là từ sự ngẫu hứng và ngẫu nhiên mà Sư Cụ đã hoàn thành bài thơ tuyệt diệu.

Sơ tam, sơ tứ nguyệt mông lung

Bán tự ngân câu, bán tự cung

Nhất phiến ngọc hồ phân lưỡng đoạn

Bán trầm thủy để, bán huyền không.

初三初四月朦朧

半似銀鉤半似弓

一片玉胡分兩斷

半沈水底半玄空

Tạm dịch:

Mồng ba, mồng bốn trăng lờ mờ

Nửa tợ liêm vàng, nửa tợ cung

Một mảnh trăng đà chia hai vậy

Nửa chìm dưới nước, nửa ở trên

Và lão ngư ông cũng hoàn thành bài thơ đắc ý.

Nguyệt lạc ô đề, sương mãn thiên

Giang phong ngư hỏa đổ sầu miên

Cô Tô thành ngoại Hàn Sơn Tự

Bán dạ chung thành đáo khách thuyền.

月洛嗚啼霜滿天

江楓漁火睹愁眠

估穌城外槃山寺

半夜鐘聲到客船

Tạm dịch:

Trăng lặng, chim kêu trời đầy sương

Thuyền neo, đèn nhạt giấc lươn ươn

Văng vẳng ngoại thành Hàn Sơn Tự

Nửa đêm chuông thức khách thuyền vương.

Ba người làm thơ, ba mảng đời, ba địa vị khác nhau. Nhưng trong sinh hoạt thi ca, sinh hoạt tâm hồn. Nhất là cội nguồn của trí tuệ Bát nhã. Một nền văn hóa, văn minh siêu việt tột đỉnh họ đã gặp nhau trong tâm tưởng, trong ý niệm siêu phàm. Họ càng hòa trong vũ trụ bao la, những dòng tư tưởng ấy của họ cũng đã thấm vào từng hạt sương mai cho thêm lấp lánh. Cho từng mầm xanh chớm nở tốt tươi và cả với non nước, mây ngàn cũng đượm nhuận tinh hoa rực rỡ.

Ôi! Đẹp làm sao những phút giây huyền diệu, những câu thơ bay bổng tuyệt trần, ấm cúng…