Tháng 7 Âm lịch hàng năm, vào mùa Lễ hội Vu Lan - mùa tri ân và báo hiếu của Phật tử khắp nơi trên nước Việt. Chúng ta, những người con Phật cần phải noi gương Tôn giả Mục Kiền Liên, vị đệ tử hiếu hạnh xuất chúng của đức Phật: cứu mẹ thoát khỏi chốn U đồ ngạ quỷ, sanh về cõi Thiên. Ngài xứng đáng là tấm gương chí hiếu lớn (cách đây ngót 2560 năm) cho mọi người noi theo.

Ở Việt Nam, vào thế kỷ XIII xuất hiện một nhân vật vĩ đại. Đó là vị hoàng đế, một vị đệ tử trung thành mẫn cán nhất của Phật, hết lòng đền đáp Tứ trọng ân, là người dẫn đạo đầy đủ ý nghĩa như lời Phật dạy: con người ấy chính là Trần Nhân Tông, một gương hiếu hạnh ít ai sánh bằng.

Trần Nhân Tông sinh ra và lớn lên dưới triều đại nhà Trần. Ông sinh ra không phải để làm vua, hưởng thụ cảnh phú quý giàu sang. Ông là một đệ tử của Phật, hiểu rõ và thấm nhuần lời dạy của Phật, từ bỏ mọi tham vọng thấp hèn, rời hoàng cung tìm đường giải thoát, chấm dứt mọi phiền não khổ đau sinh tử luân hồi.

Hay thay! Cho dù Trần Nhân Tông không muốn làm vua, nhưng rồi cũng phải làm vua. Bởi lẽ trong ông hội tụ đầy đủ nhiều tướng tốt, nhiều đức tính cao quý, văn võ song toàn, từ bi hỷ xả, nhân hậu thủy chung, giàu lòng thương dân yêu nước, luôn làm việc thiện tránh việc ác. Trần Nhân Tông sống thanh cao, trong sáng, giản dị được mọi người kính trọng mến yêu... Vì những lẽ đó mà ông được vua cha giao cho trọng trách lớn lao là phải kế tục sự nghiệp vương triều. Được thầy bạn và quần thần ủy thác phải đứng lo phụng sự tổ quốc, chăm lo đời sống cho dân. Việc chọn người nối vị của vua cha là rất sáng suốt! Nếu Trần Nhân Tông không làm theo lời chỉ giáo của cha sẽ trở thành người con bất hiếu, không nhận lời ủy thác của thầy, bạn và của thần dân sẽ trở thành bội nghĩa vong ân! Nhất là đối với Thái sư Trần Thủ Độ, với Thượng sĩ Tuệ Trung, họ là những bậc thầy đã dạy ông con đường tu thân lập nghiệp và sớm nhận ra con đường Phật đạo, con đường giải thoát khổ đau, phiền não của sinh tử luân hồi.

Thuận theo ý chỉ của Vua cha, Trần Nhân Tông lên ngôi hoàng đế vào năm 1297. Trong lúc ông dồn hết tâm lực cùng với quần thần xây dựng giang sơn gấm vóc thì đế quốc Nguyên Mông lại đem quân xâm lấn nước ta. Đây là dịp để ông báo ân với tổ quốc bằng dòng máu Tiên Rồng kiên trung bất khuất. Ông mang cả hồn thiêng sông núi, khí phách anh hùng của dân tộc cùng với thần dân trên dưới một lòng hai lần đánh tan quân xâm lược, bảo vệ non sông, đem lại hòa bình cho đất nước, xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc cho muôn dân. Chiến công nầy thật là to lớn, bởi đế quốc xâm lược Nguyên Mông hùng mạnh đã từng xâm lược, thôn tính nhiều nước trên thế giới nhưng lại bị bại trận tại Việt Nam.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ đáp nghĩa đền ân, Trần Nhân Tông đã giao lại vương triều cho con là Trần Anh Tông và giúp con tu thân, tích đức, luyện tài để trị vì đất nước, mang lại hạnh phúc cho dân chúng, để ông có thời gian xuất gia báo ân Tam bảo. Ông đã lập ra Thiền phái Trúc Lâm, một thiền phái hoàn toàn rất Việt Nam, vừa nhập thế lại vừa xuất thế, tạo ra một sinh khí mới, mạnh mẽ, linh hoạt, ảnh hưởng to lớn đến đời sống tâm linh của dân tộc cho đến ngày nay. Đặc biệt, tác phẩm Cư Trần Lạc Đạo của Ngài có ảnh hưởng rất lớn đến Phật giáo Việt Nam. Sơ tổ Trần Nhân Tông của Thiền phái Trúc Lâm sau khi ngộ đạo đã dành hết cuộc đời còn lại để hoằng hóa cứu độ chúng sanh, và được tôn xưng là Phật Hoàng Trần Nhân Tông.

Nhân mùa Vu Lan báo hiếu, người con Phật Việt Nam noi gương Tôn giả Mục Kiền Liên đại hiếu cứu mẹ thoát cảnh U đồ tối tăm, sanh về cõi thiên; noi gương Trần Nhân Tông đền đáp Tứ trọng ân. Và cũng trong những ngày này, chúng ta nên chung nhau một niệm hướng về Tam bảo cầu nguyện cho cửu huyền thất tổ nội ngoại gần xa, cho vong linh người quá cố được siêu sanh về cõi an lành và những người đang sống được muôn pháp lành, an lạc.