KỶ NIỆM 1000 NĂM THĂNG LONG HÀ NỘI

Thân thế sự nghiệp và cuộc đời TRẦN NHÂN TÔNG lung linh tỏa sáng trên bầu trời đất Việt từ thế kỷ 13 và cả mai sau. Trần Nhân Tông có hai dòng máu: một dòng máu Đế Vương và một dòng máu của Phật tổ Như Lai truyền lại. Hai dòng máu ấy quyện vào nhau tạo thành một nhân vật vĩ đại của dân tộc Việt Nam và Phật giáo Việt Nam.

Trần Nhân Tông sinh năm 1258, lớn lên tại vương triều nhà Trần, tướng mạo tuấn tú khôi ngô khác thường. Tư chất thông minh từ nhỏ, học rộng biết nhiều hiểu sâu nhất là kinh sách, giáo lý của nhà Phật, tài cao chí lớn, văn võ song toàn. Ông được vua cha chọn phong làm thái tử kế tục sự nghiệp vương triều. Song dòng máu Như Lai thức tỉnh, ông không tham địa vị giàu sang, vinh hoa, phú quý. Tuy là bậc đế vương nhưng không phân biệt đẳng cấp sang hèn trong xã hội, giàu lòng vị tha, nhân ái. Ông muốn mọi người cùng nhau xây dựng một cuộc sống cao đẹp bình đẳng, không ai bị áp bức, bóc lột khổ đau. Đặc biệt ông muốn trở về với chính mình và vượt lên chính mình để giải thoát mọi khổ đau phiền não bằng cách rời khỏi cung vàng điện ngọc tìm đến chốn lam tuyền tu học và ông đã làm điều đó. Nhà vua khi biết ông trốn khỏi hoàng cung đã cho quần thần đi tìm. Khi gặp Trần Nhân Tông, thái sư Trần Thủ Độ nói rằng: “Điện hạ tu cho mình thì được, còn giang sơn xã tắc thì sao?” Đó là câu nói triết lý của nhà Phật trong cuộc sống nên ông trở lại hoàng cung theo lời khuyên của thái sư Trần Thủ Độ.

Năm 1297, Trần Nhân Tông lên ngôi hoàng đế. Ông làm vua để tỏ lòng hiếu thuận với mẹ cha, với thầy bạn, với quốc gia, với Tam bảo. Đó là bốn trọng ân cần phải đền đáp bằng cách lấy chính thân mình làm người dẫn đạo cho thiên hạ. Với một thời lượng 18 năm, trong đó 13 năm ở ngôi Thiên tử + 6 năm ở ngôi Thái thượng hoàng, ông gạt bỏ mọi tham vọng riêng tư thấp hèn, mọi vướng mắc nhỏ nhen, ích kỷ hẹp hòi dồn hết tâm sức xây dựng và bảo vệ non sông gấm vóc, nhân dân được no ấm, nước nhà được cường thịnh độc lập và tự chủ. Đặc biệt ông dựa vào nền tảng đạo đức của Phật giáo vận động nhà nhà, người người làm việc thiện, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, mở rộng dân chủ bình đẳng cho thần dân được quyền tham gia giữ nước và dựng nước bằng hai cuộc họp Bình Than và Diên Hồng lịch sử, tạo sự đồng thuận trên dưới một lòng. Trần Nhân Tông là linh hồn của sức mạnh đại đoàn kết. Ông còn là một nhà quân sự tài, một nhà chính trị ngoại giao giỏi, một danh nhân văn hóa thời đại. Với tài thao lược và ý chí quật cường, ông cùng với thần dân đánh thắng quân xâm lược Nguyên Mông vào năm 1285 và 1288, giữ vững nền độc lập tự chủ của dân tộc và trở thành vị anh hùng giải phóng dân tộc. Ông nói: “Trẫm thương dân như con trẫm” và hết lòng vì ấm no hạnh phúc của dân như là một vị Vô lượng Đại Thế Chí Bồ tát.

Năm 1298, Trần Nhân Tông chính thức xuất gia về chốn lam tuyền rừng núi Yên Tử tỉnh Quảng Ninh. Từ một vị Hoàng đế trở thành một Thiền sư sống hòa mình với thiên nhiên thanh cao rũ sạch bụi trần. Chính thời gian này ông mới thật sự trở về với bản thể của mình, lập ra Thiền phái Trúc Lâm, một Thiền phái nổi bật mang tính độc lập của Phật giáo Việt Nam, mang tính nhập thế, cải tạo xã hội trên nền tảng đạo đức của nhà Phật, mang tính vô vi, Phật tại tâm trung và tâm trung hữu Phật như lời chỉ giáo của Đức Từ phụ Thích Ca Mâu Ni “Ta là Phật đã thành, chúng sanh là Phật sẽ thành”. Con người có thể giác ngộ ngay trong đời sống thường nhật của mình, Trần Nhân Tông cho rằng: “Bụt trong nhà chẳng phải đâu xa. Nhân khuấy bản viên ta tìm Bụt”...

Phật luôn hóa hiện giữa đời, mỗi người chỉ cần: Đoạn xan tham, sống đạo đức nhân nghĩa với người khác thì cũng là Phật Thích Ca, Phật Di Lặc. Đặc biệt Trần Nhân Tông, một danh nhân văn hóa, tác giả của án văn thơ “Cư Trần Lạc Đạo” với tư tưởng nhất quán của Thiền phái Trúc Lâm là: Hãy sống hòa mình với đời không câu chấp, hãy hành động tùy duyên không sai qui luật. Tự tin vào chính mình, không tìm cầu tha lực và không nô lệ vào bất cứ cái gì. Thực hiện lời dạy của kinh Hoa Nghiêm “Tùy duyên bất biến, bất biến tùy duyên”. Tác phẩm Cư Trần Lạc Đạo là ngọn hải đăng soi sáng nẻo đường về nơi cõi Phật theo Thiền phái Trúc Lâm do Sơ Tổ Trần Nhân Tông khai sáng và Ngài đã giác ngộ viên mãn vào cõi Niết bàn, thành Phật hoàng Trần Nhân Tông vào năm 1308.

Phật hoàng Trần Nhân Tông không còn trụ thế cách đây hơn 700 năm (1308 - 2010), song công lao, sự nghiệp của Ngài để lại mãi mãi tỏa sáng mọi nơi. Hàng năm vào ngày 10 tháng Giêng ÂL, lễ hội Yên Tử được tổ chức trọng thể và kéo dài hết mùa xuân để nhân dân và Tăng Ni, Phật tử cả nước hành hương về cội nguồn, tưởng nhớ, tri ân một nhà vua anh hùng dân tộc, một Đức Tổ sư của Thiền phái Trúc Lâm để: “Trăm năm tích đức tu thân - Chưa đi Yên Tử chưa thành quả tu”.