Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đản sanh vào năm 624 BC, tại vương thành Ca tỳ la vệ, biên giới Ấn độ - Nepal hôm nay. Ngày đản sanh của Ngài đã tỏa ra một niềm vui lớn cho thần dân và hoàng tộc của xứ sở, đánh dấu sự trường tồn và tiếp nối của một quốc gia thịnh vượng, dưới sự lãnh đạo sáng suốt, hiền lương của vua Tịnh phạn và mẫu hậu Ma gia.

Niềm vui lớn này, không chỉ dừng lại trong phạm vi quốc gia mà lan tỏa khắp thế giới loài người cả những thế giới loài hữu tình khác mà ngày hôm nay, đúng như tâm nguyện của Ngài. Đó là tâm nguyện của một vị Bồ tát hiện thân hiệu Hộ Minh ở tại cung trời Đâu Suất giáng trần vào cõi Ta bà để hóa độ chúng sanh. Sự hiện hữu và hạnh nguyện của Ngài được minh chứng hùng hồn qua ngôn từ chứa chan tình yêu bất tuyệt: “Ta ra đời vì an lạc, vì hạnh phúc cho số đông, cho Chư thiên và loài người”.

Thật vậy, ngày xuất hiện của đức Phật đã được tiếng nói của loài người, một lần nữa cách thời gian Ngài đản sanh hơn 2500 năm, khẳng định qua nghị quyết của đại hội đồng Liên Hiệp Quốc vào ngày 15 tháng 12 năm 1999, đồng quyết định ghi nhận đây là một Lễ hội văn hóa tôn giáo thế giới. Thế giới loài người đã minh định một giá trị bất biến, con người sanh ra dù bất cứ nơi đâu, ở chủng tộc nào đều có quyền được tôn trọng, bình đẳng, và được quyền khao khát, kiến tạo hạnh phúc.

Nếu hạnh phúc là mục tiêu của toàn bộ đời sống con người tìm kiếm, thì văn hóa chính là một phần của sự kiến tạo hạnh phúc đó. Con người thiếu văn hóa sẽ hoàn toàn thiếu thức ăn nuôi sống tinh thần. Hạnh phúc tinh thần không có, thì dù rằng vật chất và thể chất sung mãn cũng chỉ là cành lá, khi không có gốc rễ thì thân cây con người dễ lung lay, yếu ớt và sẽ đổ ngã bất cứ lúc nào. Bởi lẽ, văn hóa tinh thần luôn luôn là sự kiến tạo căn bản cho mọi sự kiến tạo. Do đó, chúng ta có thể thấy rằng văn hóa phi vật thể luôn tồn tại bền bỉ qua thời gian, nếu biết gìn giữ và phát huy.

Trong bài pháp Bốn sự thật của cuộc đời, đức Phật dạy: Đây là khổ, tập là nguyên nhân của khổ, khổ cần phải diệt, đạo là con đường đưa đến diệt khổ. Sự thật thứ nhất chỉ đến toàn bộ sự thống khổ của con người cả hai mặt vật chất lẫn tinh thần. Ba sự thật sau, chính là tinh thần cần phải quyết định, trong đó văn hóa không thể vắng mặt. Có tinh thần sáng tạo mà vắng mặt văn hóa sáng tạo thì sự sáng tạo đó sẽ dẫn đến phá sản, bởi vì sự sáng tạo thiếu phương hướng, mất căn bản trí tuệ. Xây dựng nền kinh tế vật chất mà không nghĩ đến tương lai đời sống văn hóa lành mạnh, thì nền vật chất đó kết quả sẽ có nhiều khổ đau, hạnh phúc nơi con người khó thực hiện.

Sở dĩ, cộng đồng con người cần phải nhắc lại và nhấn mạnh đến sự hiện hữu của đức Phật có mặt giữa cuộc đời, vì nơi Ngài hội tụ sự thiết thực cho cuộc đời con người bất cứ thời gian nào.

Cho đến hôm nay, hình ảnh và nội dung thị hiện của đức Phật là một thông điệp của tình thương và trí tuệ mang đến cho loài người. Nếu không có tình thương yêu đồng loại, thì mọi sự xây dựng và kiến tạo hạnh phúc của loài người sẽ không có. Khi nghĩ đến hạnh phúc cho mình, hay quốc gia của mình mà không nghĩ đến lợi lạc cho người khác và quốc gia khác, thì chắc chắn hạnh phúc đó sẽ không thành tựu. Bởi vì, hạnh phúc đó đã xây dựng trên chiều hướng tư duy ích kỷ, nghi kỵ và bất bình đẳng, thì kết quả chiến tranh và xung đột ngầm ngấm luôn xảy ra. Trí tuệ là kết quả của sự thức tỉnh, hay là sự giác ngộ của mọi hiện tượng diễn ra trong thế giới. Nếu không có thức tỉnh từ con người thì con người sẽ không thấy được trật tự luân chuyển của thế giới. Một thế giới chung, toàn cầu hóa là thế giới đó phải gặp nhau trong sự vận hành và có chung một niệm tư duy. Chiến tranh, xung đột chủng tộc, khủng bố, suy thoái kinh tế, giàu nghèo, môi trường sống của loài người bị đe dọa đó là kết quả của một tư duy thiếu đồng nhất, mà con người bất cứ nơi đâu đều phải đối diện, không phân biệt ở quốc gia nào. Hơn nữa, không chỉ con người mà cỏ cây, động thực vật các loài khác cùng nhận lãnh một kết quả chung, đó là sự thiếu thức tỉnh của con người. Không ai hết con người phải đối diện và nhận lãnh kết quả đó.

Các nhà lãnh đạo tôn giáo thế giới, và trong rất nhiều nghị sự thượng đỉnh của các cấp lãnh đạo quốc gia hiện nay, khi gặp nhau đều có chung một ý niệm, phải làm gì để cứu vãn tinh thần của con người, bên cạnh sự chạy đua tăng trưởng kinh tế và đời sống vật chất. Có một bậc đạo sư Phật giáo đã kêu gọi đến các nhà lãnh đạo của các quốc gia hãy nghĩ đến “thức tỉnh toàn cầu”. Đó cũng là tiếng nói và cái thấy của sự thức tỉnh trong trật tự vận hành mà loài người cần quan tâm.

Thế giới con người xác định giá trị những cống hiến của đức Phật mang lợi ích lớn lao, đó là một bước tiến lớn trong tư duy. Nhưng lợi ích mà con người gặt hái được trong sự cống hiến này, không phải chỉ trong tư duy đúng mà còn phải thể hiện ngay trong cuộc sống. Do vậy, trong ngày lễ trọng đại này của thế giới, là người con Phật chúng ta hãy nên xác định lại, mỗi người Phật tử là những chiến sĩ tiên phong trong trận chiến giữa ta và người, cái đẹp và xấu, thiện và ác để có chung một sự hòa hợp tạo thành một thế giới tương đối thật sự có hạnh phúc.

Hạnh phúc thay! Tứ chúng đồng tu cũng có nghĩa đạo và đời có sự hòa hợp trong tương quan mật thiết và trong cách cư xử văn hóa thức tỉnh, đó là ý niệm thành kính nhất dâng lên đức Từ Phụ trong ngày đản sanh của Ngài. Lời dạy của đức Phật gửi đến cho chúng ta rất nhiều, tuy nhiên tựu trung lại một mối để giải quyết đó là sự khổ đau của con người, đã tạo, đang tạo và sẽ tạo cho mình và cho người. Nếu khổ đau của con người đang nhận lãnh chính là nguồn gốc của vô minh, tham ái, và hận thù thì hạnh phúc chính là tình thương, trí tuệ và buông xả vẫn đang hiện hữu giữa lòng cuộc đời và trong phút giây của đời sống. Chúng ta cần chiêm nghiệm.