Ngày nay, xã hội Việt Nam và những nơi trên khắp thế giới đã và đang đối mặt nhiều vấn đề thách thức như: chủ nghĩa khủng bố, ô nhiễm môi trường, bùng phát dịch bệnh (H5N1), tham nhũng, thiên tai (bão lụt, động đất, núi lửa, sóng thần v.v..), đói nghèo và vô số tệ nạn xã hội (ma túy, mại dâm, buôn bán phụ nữ và trẻ em v.v...). Vậy, nguyên nhân nào tạo ra hàng loạt những hỗn loạn chưa hề có trước đây, cho dù Tây Phương hay Đông Phương. Phải chăng, những tư tưởng và tình cảm tiêu cực là nguồn gốc xui khiến con người hành động phi đạo đức và làm đảo lộn tình người.Ô nhiễm môi trường đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ngày nay loài người đã bắt đầu ý thức, hiểu sự cần thiết phải bảo vệ môi trường của mình. Nhưng vấn đề ô nhiễm tâm linh (giá trị đạo làm người) còn nghiêm trọng hơn vấn đề ô nhiễm môi trường bên ngoài, mà ít ai nhận thức quan tâm. Cho nên, thế giới ngày nay đang trong tình trạng nguy hiểm thật sự.

Tình yêu chân thật, lòng cảm thông, đức kiên nhẫn, sự bao dung, tính khiêm tốn v.v… là những đức tính cần thiết, là những vũ khí sắc bén mà mỗi con người cần phải khai mở, quan tâm chia sẽ thì bản thân mới hạnh phúc, gia đình hòa hợp, xã hội ổn định, thế giới hòa bình. Ngược lại, nếu lơ là, sao nhãn thực hành những đức tính ấy trong cuộc sống thiết thực thì giống như một người bệnh thập tử nhất sinh.

Vậy, tình yêu chân thật là gì? Làm sao con người có thể hiểu tình người?

Tình yêu chân thật là tình yêu xuất phát giữa người với người, không vì tình ruột thịt hay tình yêu giữa trai và gái, giữa chồng và vợ; không vì sự thương hại giàu, nghèo hay địa vị xã hội v.v… đó là tình người.

Tình người có thể biến đổi tùy theo hoàn cảnh, môi trường, có thể chuyển hướng vì sự chiêm ngưỡng, kính phục, hoặc xúc động, cảm kích hay tưởng tượng, ảo ảnh. Vấn đề là làm thế nào để có tình người (tình yêu chân thật) này ở mỗi con người - nhân loại?

Đặc điểm của chân hạnh phúc là sự bình an trong lòng và nó phát sinh trong mối quan hệ với mọi người. Do đó, nó tùy thuộc vào thái độ đạo đức. Thái độ đạo đức là nhũng hành vi biết nghĩ đến sự an vui của moi người. Vì thế, nếu muốn hạnh phúc, chúng ta cần phải tiết chế sự phản ứng với những tư tưởng và tình cảm tiêu cực.

Ở đây chúng ta không nói đến sự giác ngộ, cũng không nói đến Thượng Đế. Chúng ta chỉ thừa nhận rằng quyền lợi và hạnh phúc mai sau của ta gắn liền với quyền lợi và hạnh phúc mai sau của mọi người và chúng ta học cách hành động cho phù hợp.

Sách Đại Học nói:

“ Dục bình thiên hạ, tiên trị kỳ quốc; dục trị kỳ quốc, tiên trị kỳ gia; dục tề kỳ gia, tiên tu kỳ thân; dục tu kỳ thân, tiên chánh kỳ tâm”.

Nghĩa là:

Muốn cho thiên hạ được hòa bình thì trước hết mỗi nước phải được thạnh trị; muốn cho mỗi nước được thạnh trị, thì trước hết mỗi gia đình phải hòa thuận; muốn cho gia đình được hòa thuận, thì trước hết mỗi người phải sửa đổi những hành vi bất chánh ở nơi thân mình; muốn sửa đổi những hành vi bất chánh ở nơi thân mình, thì trước hết phải tự tu lấy tâm mình.

           Sách nhà Phật cũng có năm phương thuốc (ngũ giới) hữu hiệu có thể đem ra áp dụng cho tất cả mọi người, mọi tầng lớp, mọi dân tộc, mọi quốc gia trên thế giới. Nó không có gì cao siêu huyền bí. So với đạo Nho, thì nó chẳng khác Ngũ thường:

- Không sát sinh: Mọi cuộc chém giết sẽ không diễn ra hàng ngày, máu sẽ không đổ, thịt không rơi; nhân loại sẽ không xô đẩy nhau vào lò sát sinh của chiến tranh, chính là Nhân.

- Không trộm cướp: Không ai lo sợ bị mất mát, cướp giật của cải; vật để rơi không ai lấy, ban đêm cửa không cần đóng, tiền bạc không cần thu giấu… Lao tù không cần phải xây dựng, vì không có tù nhân trộm cướp và thế giới các nước không còn xâm lăng lẫn nhau, chính là Nghĩa.

- Không tà dâm: Những cảnh tượng dâm dật, cưỡng hiếp, những cuộc ghen tuông, chém giết nhau giữa tình địch không xảy ra. Chồng vợ sống với nhau trong lễ nghĩa, chung thủy; con cái được sum vầy trong gia đình với cha mẹ, anh em, chính là Lễ.

- Không nói dối: Những cảnh dối trá, lường gạt không diễn ra hàng ngày. Từ trong gia đình ra đến xã hội, từ những cuộc hùn hạp nho nhỏ cho đến những công ty lớn lao, ở đâu người ta cũng tin cậy nhau, trung thành với nhau. Những tình cảm chân thật được phát lộ, mọi lòng dạ được cởi mở, hòa vui, chính là Tín.

- Không uống rượu: Những cảnh tượng tàn phá rùng rợn, bỉ ổi do ma men khuấy động sẽ được chấm dứt. Loài người sẽ hoạt động trong sự yên vui bình tĩnh của tâm hồn, trong sự sáng suốt của trí tuệ, chính là Trí.

Chúng ta có thể ước ao rằng: Nếu toàn thể nhân loại đều áp dụng năm phương thuốc này, thì bộ mặt của thế giới hoàn toàn thay đổi một cách vô cùng tốt đẹp.

Và không gì hơn, mỗi chúng ta phải tự tu tâm dưỡng tánh, thực hành những đức tính cao đẹp (sự tha thứ, tính khiêm tốn, đức kiên nhẫn, sư bao dung v.v…) luôn luôn khai mở, chia sẻ quan tâm đến mọi người không phân biệt. Có vậy, chúng ta mới tận dụng hết được vũ khí sắc bén (tình người) mà từ lâu đã bị lãng quên một cách vô ích.

“Ai nghĩ khôn khéo về chính mình sẽ đối xử tốt với người khác, bởi vì cuối cùng và lâu dài chính người đó sẽ được nhiều lợi lạc. Tôi gọi đó là “ích kỷ một cách trí tuệ”, một lối nhìn tự lợi theo một khía cạnh lâu dài. Ngược lại ai chỉ nhìn cạn cợt về lợi ích của mình và bỏ rơi những người khác thì cuối cùng sẽ không còn bạn bè và người giúp đỡ, họ sẽ trở thành người thất bại”.